Hari Pendidikan Antarabangsa: Kuasa Belia dalam Mencipta Pendidikan

Perhimpunan Agung Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (PBB) telah mengisytiharkan pada 24 Januari setiap tahun sebagai Hari Pendidikan Antarabangsa bagi meraikan peranan pendidikan untuk keamanan dan pembangunan. Pada tahun ini, Hari Pendidikan Antarabangsa membawa tema “Kuasa Belia dalam Mencipta Pendidikan Bersama” (The power of youth in co-creating education).

Tanpa pendidikan berkualiti yang inklusif dan saksama serta peluang sepanjang hayat untuk semua, mana-mana negara tidak akan berjaya mencapai kesaksamaan jantina dan memutuskan kitaran kemiskinan yang menyebabkan berjuta-juta kanak-kanak, belia dan orang dewasa ketinggalan. Hari ini, sejumlah 250 juta kanak-kanak dan belia tidak bersekolah, dan sebanyak 763 juta orang dewasa buta huruf.

Dalam konteks pendidikan di Malaysia, kadar keciciran murid di Malaysia bagi tempoh 2016 hingga 2023 menunjukkan trend penurunan yang konsisten bagi kedua-dua peringkat sekolah rendah dan sekolah menengah. Pada peringkat sekolah rendah, peratusan keciciran menurun secara berterusan daripada 0.36 peratus pada tahun 2016 kepada 0.06 peratus pada tahun 2023. Pola penurunan yang sama turut ditunjukkan pada peringkat sekolah menengah, iaitu daripada 1.50 peratus pada tahun 2016 kepada 0.83 peratus pada tahun 2023, walaupun kadarnya kekal lebih tinggi berbanding dengan sekolah rendah sepanjang tempoh kajian. Secara keseluruhan, situasi ini menggambarkan penurunan yang stabil dan beransur-ansur dalam kadar keciciran murid di sekolah rendah dan menengah di Malaysia sepanjang lapan tahun tersebut.

Selain itu, berdasarkan anggaran penduduk tahun 2024, jumlah kanak-kanak berumur di bawah 18 tahun di Malaysia dianggarkan sebanyak 9.14 juta orang, mewakili 26.9 peratus daripada keseluruhan populasi negara yang berjumlah 34.06 juta. Daripada jumlah tersebut, kanak-kanak lelaki dianggarkan seramai 4.72 juta manakala kanak-kanak perempuan pula sebanyak 4.42 juta. Selain itu, kanak-kanak berumur di bawah lima tahun mencatatkan sebanyak 2.36 juta orang, iaitu sekitar 6.9 peratus daripada keseluruhan populasi kanak-kanak di Malaysia, dengan pecahan jantina masing-masing melibatkan 1.22 juta kanak-kanak lelaki dan 1.14 juta kanak-kanak perempuan.

Golongan belia di bawah umur 30 tahun pula membentuk lebih separuh daripada populasi global. Mereka merupakan penggerak kepada pembangunan mampan, inovasi dan transformasi sosial, namun mereka masih terjejas secara tidak seimbang oleh kemiskinan, ketidaksamaan dan akses terhad kepada pendidikan berkualiti serta peluang pekerjaan yang baik.

Dalam membentuk masa hadapan pendidikan, golongan belia mempunyai peranan penting kerana mereka adalah penerima manfaat program pendidikan dan masa depan mereka bergantung padanya. Atas sebab ini, pelibatan pelajar dan belia secara bermakna dalam mewujudkan pendidikan yang mereka inginkan adalah penting untuk memenuhi aspirasi dan cita-cita mereka. Hal ini sangat relevan pada masa transformasi radikal yang disebabkan oleh revolusi teknologi, yang memerlukan pemikiran semula tujuan dan modaliti pengajaran dan pembelajaran. Di Malaysia, statistik terkini daripada Jabatan Perangkaan Malaysia pada Julai 2025 menunjukkan bahawa jumlah belia Malaysia berumur antara 15 hingga 30 tahun dianggarkan berjumlah 9.5 juta orang, iaitu merangkumi 27.9 peratus daripada keseluruhan populasi negara.

Peralihan peranan belia daripada sekadar pengguna kepada penyumbang menandakan satu anjakan paradigma penting dalam pendidikan abad ke-21. Melalui pendekatan ini, belia tidak lagi dilihat sebagai penerima pasif kandungan kurikulum dan kaedah pengajaran yang telah ditetapkan, sebaliknya diiktiraf sebagai rakan strategik yang berupaya menjana idea, membentuk pengalaman pembelajaran, serta melaksanakan penyelesaian secara aktif.

Apabila belia terlibat dalam proses membuat keputusan tentang perkara yang dipelajari, kaedah pembelajaran dilaksanakan dan  kejayaan dinilai, pendidikan berubah daripada suatu sistem yang “direka untuk belia” kepada ekosistem yang “dibina bersama-sama belia”. Pelibatan belia sebagai penyumbang memperkukuh pemerkasaan yang lebih mendalam kerana memberikan ruang kepada mereka untuk membina agensi, makna dan identiti pembelajaran. Melalui proses menjana idea, belia mengemukakan soalan, perspektif dan pengetahuan yang berakar pada realiti kehidupan mereka sendiri. Idea ini kemudian dibentuk melalui reka bentuk aktiviti, projek atau kaedah penilaian yang relevan dan kontekstual, sebelum dilaksanakan dalam situasi sebenar dengan sokongan pendidik dan komuniti. Kitaran ini menjadikan ilmu sesuatu yang hidup, bermakna dan berimpak, sekali gus meningkatkan rasa pemilikan terhadap pembelajaran dan tanggungjawab terhadap hasilnya.

Pemerkasaan yang terhasil bukan bersifat simbolik, tetapi transformatif kerana belia melihat diri mereka sebagai pereka, pelaksana dan penilai pembelajaran, bukan sekadar pelajar. Apabila suara belia benar-benar diambil kira dan diterjemahkan kepada tindakan serta bukti impak, mereka membina keyakinan bahawa sumbangan mereka mempunyai nilai dan kesan nyata. Inilah intipati kepada kuasa belia dalam pembentukan bersama pendidikan iaitu keupayaan untuk membentuk pendidikan yang lebih inklusif, relevan dan lestari melalui pelibatan aktif, kolaboratif dan beretika bersama semua pihak berkepentingan. Inovasi dan kerelevanan pendidikan semakin bergantung pada keupayaan sistem untuk mendengar dan mengintegrasikan suara belia. Sebagai generasi yang membesar dalam persekitaran digital, belia membawa idea, perspektif dan cara berfikir yang berbeza daripada generasi sebelumnya, termasuklah dalam penggunaan teknologi, interaksi sosial dan pembinaan makna pembelajaran.

Pelibatan aktif belia dalam mereka bentuk pengalaman pendidikan membolehkan kandungan, pedagogi dan penilaian difikirkan semula agar lebih responsif terhadap realiti semasa serta cabaran masa hadapan. Melalui proses pembinaan bersama pendidikan, pendidikan bukan sahaja menjadi lebih inovatif, malah lebih relevan dengan aspirasi, minat dan keperluan sebenar belia, sekali gus memastikan pembelajaran yang bermakna, lestari dan bersedia menghadapi perubahan dunia yang pantas.

Reka bentuk dan pelaksanaan pendidikan yang benar-benar berimpak menuntut pelibatan golongan muda sebagai rakan pembuat keputusan, bukan sekadar peserta program. Apabila belia dilibatkan secara bermakna sejak peringkat idea awal, perancangan, sehinggalah pelaksanaan dan penilaian projek, alat serta strategi pendidikan yang dihasilkan menjadi lebih kontekstual, praktikal dan berkesan. Pendekatan ini membolehkan pengalaman pembelajaran disesuaikan dengan keperluan sebenar belia, di samping memupuk rasa pemilikan dan tanggungjawab terhadap hasil yang dicapai. Contohnya, pelibatan belia dalam mereka bentuk kempen kesihatan mental atau inisiatif makanan lestari bukan sahaja meningkatkan kesedaran, tetapi juga menghasilkan penyelesaian yang lebih realistik, diterima rakan sebaya, dan berupaya memberikan impak sosial yang mampan.

Pemilikan dan agensi belia merupakan teras kepada pendekatan pembinaan bersama pendidikan kerana proses mencipta bersama membolehkan belia merasakan bahawa pembelajaran adalah milik mereka, bukan sesuatu yang dikenakan dari luar. Apabila belia terlibat secara aktif dalam menjana idea, membuat keputusan dan melaksanakan tindakan, mereka membangunkan rasa pemilikan yang lebih kukuh terhadap hasil pembelajaran serta tanggungjawab terhadap impaknya. Rasa pemilikan ini seterusnya meningkatkan keyakinan diri, mengasah pemikiran kritis, dan memupuk motivasi intrinsik untuk bertindak berdasarkan idea yang mereka bangunkan sendiri. Dalam konteks ini, kuasa belia terserlah bukan melalui arahan atau paksaan, tetapi melalui keupayaan mereka untuk berfikir, memilih dan bertindak secara bermakna dalam membentuk masa hadapan pendidikan.

Dalam konteks Malaysia, pelbagai persatuan termasuk pertubuhan bukan kerajaan (NGO) yang diterajui oleh golongan belia telah giat melaksanakan program pendidikan bagi bersama-sama membentuk masa hadapan negara yang lebih cerah. Antaranya ialah KITS Malaysia, sebuah organisasi yang diasaskan dan dipimpin oleh belia dengan matlamat menyediakan sokongan pendidikan serta bimbingan kepada murid kurang bernasib baik, termasuklah anak-anak pelarian. Bermula sebagai inisiatif kecil yang menyediakan pengajaran asas, KITS Malaysia kini berkembang sebagai sebuah organisasi yang menyantuni komuniti melalui pelbagai program pendidikan berimpak tinggi. Selain itu, Sidang Kemuncak Matlamat Pembangunan Lestari (SDG) Belia Malaysia-ASEAN 2025 yang berlangsung pada 10 Mei 2025, mengangkat tema Mempertingkatkan Keterangkuman dan Kemampanan serta bakal melancarkan satu model baharu yang dikenali sebagai Way Forward.

Di samping itu, UNICEF melalui Inisiatif Advokasi yang dipimpin oleh belia pada tahun 2024 turut membuka ruang kepada belia Malaysia untuk menyuarakan pandangan dan keprihatinan mereka. Melalui pelibatan dalam inisiatif sebegini, golongan belia yang komited berupaya menyokong perubahan dan memberi impak yang signifikan dalam pelbagai komuniti di Malaysia, khususnya dalam bidang pendidikan, daya tahan iklim, hak kanak-kanak dan kesihatan mental. Usaha ini jelas memperlihatkan keupayaan belia sebagai agen perubahan yang mampu memacu transformasi positif dalam masyarakat.

Walaupun penciptaan bersama dalam pendidikan membawa nilai dan potensi yang besar, pendekatan ini turut menuntut perhatian serius terhadap pelbagai cabaran yang wujud. Pembinaan kepercayaan antara belia dan orang dewasa menjadi asas utama, khususnya bagi belia yang pernah melalui pengalaman persekolahan yang negatif atau merasa terpinggir dalam sistem pendidikan.

Selain itu, dinamik kuasa perlu diurus secara beretika agar penglibatan belia tidak bersifat simbolik atau sekadar memenuhi keperluan formal. Penciptaan bersama juga memerlukan sokongan sumber yang mencukupi, termasuk masa, fasilitator, latihan dan ruang selamat untuk dialog. Tanpa pengurusan yang teliti, cabaran seperti pengunduran belia, keletihan penyertaan atau rasa tidak dihargai boleh menjejaskan keberkesanan usaha ini. Oleh itu, memastikan sokongan yang berterusan dan struktur yang inklusif adalah penting bagi membolehkan kuasa belia benar-benar terserlah dalam membentuk pendidikan secara bersama.

Kesimpulannya, kuasa belia dalam mencipta pendidikan bersama terletak pada keupayaan mereka untuk beralih daripada peranan pasif sebagai pengguna kepada penyumbang aktif yang menjana idea, membentuk pengalaman pembelajaran dan melaksanakan tindakan yang bermakna. Melalui pelibatan dalam inovasi, reka bentuk dan pelaksanaan, belia bukan sahaja menjadikan pendidikan lebih relevan dengan realiti digital dan aspirasi masa depan mereka, malah membangunkan rasa pemilikan, agensi dan tanggungjawab terhadap pembelajaran.

Walaupun penciptaan bersama menuntut pengurusan cabaran seperti pembinaan kepercayaan, dinamik kuasa dan penyediaan sumber yang mencukupi, pendekatan ini membuka ruang kepada pendidikan yang lebih inklusif, berkesan dan berimpak. Sejajar dengan tema Hari Pendidikan Antarabangsa pada tahun ini, mengangkat suara dan sumbangan belia bukan sekadar satu pilihan, tetapi satu keperluan strategik untuk membina masa hadapan pendidikan yang adil, lestari dan berpaksikan kemanusiaan.

Prof Madya Dr. Abdul Halim Abdullah, Fakulti Sains Pendidikan dan Teknologi Universiti Teknologi Malaysia.