Kerajaan Kukuh, Pembangkang Mantap

Dalam sistem demokrasi berparlimen, kekuatan sesebuah kerajaan tidak hanya bergantung pada jumlah kerusi yang dimenangi dalam pilihan raya, tetapi turut ditentukan oleh kewujudan pembangkang yang berfungsi secara berkesan. Hakikat ini sering diabaikan dalam wacana politik tempatan, sedangkan pengalaman melihat negara-negara maju menunjukkan bahawa kerajaan yang kukuh lahir daripada keseimbangan antara kuasa pemerintah dengan keupayaan pembangkang menegur serta menawarkan alternatif.

Di Malaysia, landskap politik telah berubah dengan ketara sejak Pilihan Raya Umum ke-14 (PRU-14) pada tahun 2018, apabila Barisan Nasional (BN) yang sekian lama memerintah tumbang dan digantikan oleh gabungan baharu yang dinamakan Pakatan Harapan (PH).

Perubahan ini membuka ruang kepada rakyat untuk menilai bukan sahaja prestasi kerajaan, tetapi juga peranan pembangkang dalam sistem demokrasi.

Mandat Rakyat dan Peranan Dua Pihak

Dalam sistem demokrasi, kedua-dua pihak, sama ada kerajaan atau pembangkang, menerima mandat daripada rakyat. Perbezaannya hanyalah dari segi jumlah kerusi yang menentukan pihak yang membentuk kerajaan. Namun begitu, dari segi prinsip:

• Kerajaan bertanggungjawab melaksanakan dasar dan pentadbiran
• Pembangkang bertanggungjawab menyemak, mengkritik dan mencadangkan aspek penambahbaikan

Fungsi utama pembangkang termasuk:

• Menjadi mekanisme semak dan imbang (check and balance)
• Mewakili suara alternatif rakyat
• Menyediakan dasar alternatif

Tanpa pembangkang yang mantap, kerajaan cenderung terdedah kepada pelbagai kelemahan seperti penyalahgunaan kuasa, masalah akauntabiliti, ketirisan dan kurang kebertanggungjawaban.

Kepentingan Pembangkang dalam Demokrasi Matang

Negara seperti United Kingdom mengiktiraf secara rasmi peranan pembangkang melalui konsep “Her Majesty’s Loyal Opposition”, yang menunjukkan bahawa pembangkang bukan musuh negara, tetapi sebahagian daripada sistem pemerintahan.

Di Australia dan Kanada, pembangkang turut diberikan ruang institusi yang jelas dalam Parlimen untuk membahaskan dasar kerajaan secara konstruktif. Hal ini membuktikan bahawa kerajaan yang kukuh tidak gusar kepada pembangkang yang kuat, malah amat memerlukannya dalam konteks pentadbiran yang seimbang.

Fragmen Politik dan Cabarannya

Satu daripada isu utama dalam politik Malaysia ialah fenomena pertambahan parti politik, khususnya dalam kalangan parti yang mewakili kelompok etnik tertentu. Perpecahan ini membawa beberapa implikasi seperti:

• Pecahan undi
• Kelemahan suara kolektif
• Ketidakstabilan politik
• Penurunan kepercayaan rakyat

Kajian oleh IDEAS Malaysia menunjukkan bahawa sistem pelbagai parti tanpa disiplin gabungan yang kukuh boleh menyebabkan ketidakstabilan kerajaan.

Kematangan Politik

Budaya politik matang memerlukan elemen seperti:

• Perbezaan pandangan diraikan secara beradab
• Kritikan dibuat secara konstruktif
• Kepentingan negara mengatasi kepentingan parti

Amalan seperti:

• Menubuhkan parti serpihan
• Memecat atau menggantung ahli secara berlebihan
• Serangan peribadi

boleh melemahkan sistem politik secara keseluruhan.

Etika dalam Perbahasan

Cadangan agar perbahasan di Dewan Rakyat lebih berfokus kepada isu berbanding dengan parti adalah selari dengan amalan profesionalisme politik. Di kebanyakan negara maju mencerminkan suasana perbahasan di Parlimen dengan menonjolkan perkara seperti yang berikut:

• Perbahasan berasaskan dasar dan polisi
• Kurang retorik kepartian
• Lebih menumpukan terhadap kepentingan rakyat

Di Malaysia, usaha memperkukuh etika ini boleh meningkatkan imej institusi Parlimen itu sendiri, sekaligus mendapat penghormatan daripada rakyat yang mengundi ahli politik.

Kerjasama Rentas Politik

Konsep “bipartisan” atau kerjasama “dwipartisan” semakin penting dalam isu-isu nasional seperti:

• Ekonomi
• Kesihatan
• Pendidikan
• Keselamatan

Sebagai contoh, semasa pandemik COVID-19, banyak negara mengamalkan pendekatan kerjasama antara kerajaan dengan pembangkang.

Cabaran Politik Identiti

Politik berasaskan identiti, termasuklah kaum dan agama, masih menjadi faktor dominan di Malaysia. Walaupun sebahagian daripada realiti sejarah negara, pendekatan yang terlalu sempit berisiko:

• Menjejaskan perpaduan nasional
• Mengurangkan daya saing politik
• Menghalang pembentukan dasar inklusif

Oleh itu, pendekatan politik perlu berkembang ke arah:

• Politik dasar (policy-based politics)
• Politik Pembangunan
• Politik inklusif

Sistem Dua Blok

Banyak negara yang mengamalkan sistem demokrasi stabil mengamalkan sistem dua blok utama:

• Blok kerajaan
• Blok pembangkang

Sistem ini berfungsi:

• Memudahkan rakyat membuat pilihan
• Mengurangkan perpecahan
• Meningkatkan kestabilan

Namun begitu, pembentukan sistem ini perlu berlaku secara semula jadi melalui kematangan politik, bukan secara paksaan.

Peranan Rakyat sebagai Pengundi

Rakyat memainkan peranan penting dalam menentukan kualiti politik negara melalui:

• Pilihan undi
• Penilaian prestasi wakil rakyat
• Pelibatan dalam wacana awam

Pengundi yang matang akan:

• Menilai dasar, bukan retorik
• Mengutamakan integriti
• Menolak politik ekstrem

Membina kerajaan yang kuat tidak boleh dipisahkan daripada kewujudan pembangkang yang mantap. Kedua-duanya merupakan komponen penting dalam sistem demokrasi yang sihat. Malaysia sebagai negara demokrasi yang sedang matang memerlukan:

• Pemimpin politik yang berfikiran terbuka
• Parti politik yang stabil dan bertanggungjawab
• Rakyat yang celik politik

Pada akhirnya, kekuatan sesebuah negara tidak terletak pada dominasi satu pihak semata-mata, tetapi pada keseimbangan kuasa dalam usaha memastikan keadilan, ketelusan dan kesejahteraan rakyat sentiasa terpelihara.

Penulis berpengalaman dalam bidang kewartawanan selama 31 tahun, bermula pada tahun 1979 dan kini masih aktif menulis.